Дејан Методијески. ГОЛЕМИОТ БИЗНИС НАРЕЧЕН ХИП-ХОП: АСПЕКТИ НА МУЗИЧКИОТ ТУРИЗАМ

УДК:316.723:78.067.26]:331.2

Автор: Дејан Методијески

Наслов на текстот: ГОЛЕМИОТ БИЗНИС НАРЕЧЕН ХИП-ХОП: АСПЕКТИ НА МУЗИЧКИОТ ТУРИЗАМ

Јазик на текстот: македонски

Јазик на резимето: англиски

Клучни зборови: хип-хоп, бизнис, музика, турнеи, туризам

Број на страни: 51-63


Хип-хоп музиката како дел од хип-хоп културата се здобива со популарност ширум светот во последните три децении. Целта на овој труд е да се добие подобра перспектива и разбирање на деловните придобивки од хип-хопот и да се прикаже неговото економско влијание. Во овој контекст, опфатена е синергијата на хип-хопот и туризмот. За потребите на овој труд, користени се секундарни извори на податоци преку консултација на постоечка литература од областа на хип-хопот, како и на Интернет. Прегледот на ли­те­ратурата покажа дека постојат многу автори на меѓународно ниво кои објавиле стручна литература за различни аспекти на хип-хоп културата. Релевантните статистики покажуваат дека во моментов на светско ниво најпродаван музички жанр е хип-хопот со 38% од продажбата, потоа рок музиката со 20%, а останатите проценти припаѓаат на другите музички жан­рови. Од друга страна, кога станува збор за концертни турнеи, хип-хоп умет­ниците сочинуваат 11% од светските концертни турнеи, наспроти 55% од рок музиката. Богатството на петте најдобри хип-хоп артисти во 2019 година изнесувало 2.930 милиони долари, а хип-хоп изведувачот Џеј Зи е првиот хип-хоп изведувач кој создал богатство од милијарда долари.


Вовед

Хип-хоп културата е еден современ феномен кој бележи постојан развој во последните децении на глобално ниво. Целта на овој труд е да се направи истражување на бизнис придобивките од хип-хопот и да се при­каже неговото економско влијание. За потребите на трудот, ко­ристени се секундарни извори на податоци преку консултирање на релевантна литература од областа на хип-хопот, како и интернетот. Прегледот на литературата покажа дека постојат повеќе автори во меѓународни рамки кои се занимаваат со различните аспекти на хип-хоп културата и публикувале стручна литература од оваа област (Price, 2006; Hess, 2008; Greene, 2008; Stanley, 2009; Bradley, 2009; Alim et al, 2009; Reynolds, 2011). Исто така, во нашата земја (Ковилоски и Ковилоски, 2005; Ковилоски и Ковилоски, 2007; Ковилоски et al, 2008; Ковилоски, 2014) постојат автори кои ја обработуваат проблематиката поврзана со хип-хопот. Користејќи го интернетот, собрани се материјали и книги поврзани со хип-хопот кои се анализирани во трудот. Главниот метод кој се користи во истражувањето е анализа на содржината (Hall & Valentin, 2005). Анализа на содржината е истражувачки метод кој се користи за систематска оцена на содржината на појавата која се ис­тра­жу­ва, во нашиот случај различните аспекти на хип-хопот, но главно не­го­вите економски придобивки, како и поврзаноста на хип-хопот со ту­ризмот и патувањата.


Објаснување на поимот хип-хоп

Хип-хопот е култура која настанала во средината на 70-тите години на XX век во афроамериканските урбани средини во Сое­ди­не­тите Американски Држави. Јужен Бронкс (Њујорк) се смета за родното место на хип-хопот каде маргинализираните заедници преку музика ги изразувале социјалните и политичките проблеми со кои се соочуваат во општеството. Откако се појавува во Њујорк во 1970-тите, хип-хопот постепено се развивал и ја вклучувал не само музиката, туку целиот животен стил кој константно се соединувал со различни елементи на технологијата, уметноста и урбаното живеење. Голем број автори во своите дела пишуваат за различните аспекти на хип-хоп културата како нејзината поврзаност со религијата (Miller, 2013). Зголемената улога на хип-хопот во секојдневниот живот придонесува за негово воведување како научна дисциплина на универзитетите во 1990-тите години на XX век (Mark Anthony & Murray, 2004; Porfilio et al, 2014; Snell & Söderman, 2014). Значењето на хип-хопот за академската заедница доведува до формирање и успешно функционирање на списанието посветено на хип-хоп културата – The Journal for Hip-hop Studies. Од Соединетите Американски Држави, хип-хоп културата започнала да се проширува и на останатите континенти, најпрво во земјите од Европа, потоа Азија, Африка, Австралија (Kato, 2007; Pardue, 2008; Helbig, 2014; Saunders, 2015; Miszczynski & Helbig, 2017; Minestrelli, 2017; Scarparo & Ste­ven­son, 2018). Денес, хип-хоп културата е глобален феномен и речиси не постои земја во светот каде што не е застапена. Сепак, најголемото влијание од хип-хоп културата може да се почувствува преку хип-хоп музиката. Познатиот хип-хоп артист, Krs One, има свое објаснување за разликата помеѓу рапот и хип-хопот, кое гласи: „Rap is something you do. Hip hop is something you live“.

Дијаграм 1. Елементи на хип-хопот

Извор: Сопствен приказ на авторот

Хип-хопот се состои од четири основни елементи и тоа:

-        Диџеј, пуштање на музика и скречување на грамофони (Katz, 2012);

-        Б-бој или брејкденс, претставува специфична форма на танц (Schloss, 2009);

-        МЦ/MC – master of ceremony, господар на церемонијата, рецитирање/рапување (Edwards, 2009); и

-        Графити – цртање на јавни површини, најчесто користејќи спреј и боја (Rahn, 2002).

Постојат и други елементи на хип-хопот како битбокс, мода, говор, улично знаење, претприемништво и др.

 

Фази во развојот на хип-хопот

Хип-хоп музиката бележи неколку фази во својот краток ис­ториски развој. Главно, овие фази може да се поделат на три основни: стара школа (период 1970-1992 година), нова школа (период 1992-1998 година) и блинг-блинг ера на хип-хопот од 1998 година па наваму.

Дијаграм 2. Фази во равојот на хип-хопот

Карактеристично за старата школа е зачетокот на хип-хопот, тоа се првите хип-хоп песни каде преовладуваат текстови со социјални тематики, насочени против дискриминацијата и нееднаквоста. Во овој период, диско-музиката и фанкот биле исклучително важни за хип-хопот бидејќи се темели на нив. Во периодот на старата школа се наоѓа и времето на таканаречената златна ера на хип-хопот (1986-1992 година). Хип-хопот од оваа ера се смета за заслужен за намалување на насилството во гетата кај Афроамериканците, бидејќи успева да го намали физичкото насилство преку практикување на хип-хоп борби во брејкденс, рапување и цртање графити и да ја доведе до израз креа­тив­носта на младите поколенија. Во последните години на старата школа се појавува еден од најконтроверзните правци на хип-хоп музиката – гангстерскиот рап. Во него се зборува за улични банди, секс, дрога и насилство и потекнува од Лос Анџелес. Гангстерскиот рап го опишува животот на улица со сите свои негативни особини, како: проституција, пресметка на банди, продажба на дрога, оружје, убиства, криминал, насилство и др. Покрај обидот да се цензурираат овие текстови преку одбивање на продажба на албуми со гангстерски рап од страна на некои музички продавници, овој правец на хип-хопот е популарен и прифатен од страна на публиката.

Новата школа на хип-хопот е периодот од 1992 до 1998 година. Овој период е карактеристичен со војната меѓу хип-хоп артистите од западниот и источниот брег. Во овој период често доаѓа до вербално и физичко соочување и конфронтации меѓу раперите од источниот и западниот брег. Најголемиот конфликт меѓу хип-хоп артисти од истокот и западот, е оној помеѓу 2 Pac и The Notorious B.I.G., што резултирал со смртта на двајцата артисти во 1996 и 1997 година. Како резултат на војувањето на хип-хоп артистите од источниот и западниот брег, гео­графски се појавуваат голем број нови артисти кои започнуваат да го пре­зентираат јужниот дел на Соединетите Американски Држави. Овие ар­­тисти сакаат да се разликуваат од специфичниот звук на источната и за­падната страна, па поради тоа создаваат сопствена музичка про­дук­ција со уникатен звук кој е карактеристичен за јужниот дел на земјата.

Блинг-блинг ерата на хип-хопот е периодот од 1998 година до денес. Оваа фаза на хип-хопот се карактеризира со комерцијализација на музиката. Хип-хопот од старата и новата школа се темели на креа­тивноста, стилот на изразување, музиката и римите. Блинг-блинг ерата се заснова на други вредности како пари, злато, скапи автомобили, моќ и луксуз.

 

Бизнис аспекти на хип-хопот

Хип-хопот претставува голем бизнис, а овој факт можеме да го пот­крепиме со статистичките показатели за заработката на хип-хоп артистите. Покрај заработката од музичката индустрија (продажба на музика, концерти, турнеи и др.), хип-хоп артистите остваруваат големи приходи од спонзорства, реклами на различни прехранбени производи, видеоигри, автомобили, спорт, филмска продукција и др. Хип-хопот како култура има и свој специфичен начин на облекување, мода и модни додатоци (Romero, 2012).

Од табелата 1, може да се забележи дека богатството на петте хип-хоп артисти во 2019 година изнесувало 2.930 милиони американски долари. Хип-хоп артистот Џеј Зи стана првиот претставник на хип-хоп музиката кој создал богатство од една милијарда американски долари. Интересен е податокот дека најбогатите хип-хоп артисти Џеј Зи, д-р  Дре и Паф Деди се претставници на старата школа на хип-хопот, Канје Вест е од новата школа, а Дрејк е претставник на блинг-блинг ерата во хип-хопот.

 

Хип-хоп и музички туризам

Туризмот претставува показател за нивото на развој на нашата цивилизација, за некои луѓе е начин за подигање на културното ниво и обновување на здравјето или забава, за други можност за заработка, но треба да се укаже дека туризмот е една од извонредните приказни за успех на денешното време. Според податоците од Светската туристичка организација при Обединетите нации (UNWTO, 2019), доаѓањата на туристи во 2018 година на меѓународно ниво ја достигнале бројката од 1.400 милиони. Туристичката потрошувачка изнесувала 1.700 мили­јар­ди американски долари, а туристичката индустрија учествува со 10 % во глобалниот бруто-домашен производ. Секој десетти вработен човек во светот е вработен во овој сектор.

Музиката е во природна врска со туризмот како атракција, како обележје на животниот стил и статусот на туристите и како важен мотив за патување (Jafari, 2000). Во својата основа, музичките настани и ма­ни­фестации го привлекуваат вниманието на туристите и иницираат посета, од познатите летни музички фестивали во Европа до џез-настаните во САД или музичките карневали во Латинска Америка. Со процесот на глобализација, музиката не останува во местата каде што е создадена, туку започнува да се шири во светски рамки и станува меѓународно признат феномен. Така на пример, туристите при посета на некоја дестинација очекуваат самата музика да придонесе во збогатувањето на нивното искуство и престој, како валцерот во Виена, џезот во Њу Орлеанс или румбата во Куба. Дестинациите го препознаваат еко­ном­ско­то значење на туризмот и започнуваат да се популаризираат преку промотивни кампањи, како што е примерот со Ливерпул – градот на Битлси (The Beatles). Музичкиот туризам претставува патување надвор од своето постојано место на живеење, каде примарен мотив на туристите е посета на места или настани поврзани со музиката. Но тоа не значи дека музичкиот туризам не ги опфаќа и сите оние допол­ни­тел­ни активности кои ги прават туристите кога се на одмор или патување, а се поврзани со музиката како секундарен мотив. Музичкиот туризам не опстојува сам, тој се наоѓа во директна врска со дејности од сферата на забава (студија за снимање, телевизија и радио), угостителство (објекти за исхрана и сместување), менаџмент на настани, правни ус­лу­ги, осигурување, туристички агенции, транспорт и инфраструктура обезбедена од страна на различните нивоа на државата (Gibson & Connell, 2005).

Економската корист и придонесот на музичкиот туризам во ев­роп­ските земји се анализирани со сериозен пристап. Едно истражување спроведено во Велика Британија, ни ги дава следните податоци за 2016 година (UK Music, 2017): вкупни директни и индиректни приходи остварени од музичкиот туризам изнесуваат 4 милијарди фунти; 2,5 милијарди фунти се директни приходи од музичкиот туризам; 12,5 милиони музички туристи; 656 милиони фунти потрошени за билети од страна на музичките туристи; музичкиот туризам директно одржувал 47.445 работни места. Прогнозите за музичкиот туризам во Велика Бри­танија се позитивни, се очекува поголем развој и промоција од страна на музичкиот бизнис и туристичките агенции, а се смета дека музичкиот туризам ќе придонесе за подобрување на имиџот на Велика Британија во странство и промоција на млади артисти кои допрва ќе ја освојуваат публиката во светот. Од овие причини, Велика Британија стратешки работи на подобрување на својата инфраструктура за да може да излезе во пресрет на потребите на музичкиот туризам.

Активностите што можат да ги преземат туристите како примарен мо­тив при своето патување или како секундарен мотив за време на од­мор, а кои ги сметаме за музички туризам, врз основа на повеќе кри­те­риуми се следните:

-        Посета на разни видови музички концерти;

-        Учество во создавање разни видови музика;

-        Престој поради изучување на традиционална музика;

-        Посета на музички манифестации и музички фестивали;

-        Посета на туристички дестинации поврзани со важни музички нас­тани од историјата;

-        Посета на места со историско значење за музички артисти и музички правци; и

-        Учество во музички тури и музички разглед на дестинации.

Музиката се наоѓа во синергија со туризмот, а пример за тоа е му­зич­киот туризам. Понуда од туристичките агенции и организираните аран­жмани за концерти на познати музичари како Лени Кравиц, Би­јонсе, Бело дугме, Лејди Гага и др., се само дел од синергијата на му­зи­ката со туризмот. Организацијата на различни тури со туристички во­ди­чи во дестинациите, исто така претставуваат форма на музички туризам, како што се пример турите поврзани со хип-хопот во Њујорк (Hush­tours.com).

Влијанието што го имаат хип-хоп артистите врз туризмот мо­жеме да го согледаме преку примерот на музејот Лувр. Имено, артистите Џеј Зи и Бијонсе во 2018 година преку своето музичко видео за песната „Apeshit“, кое е снимено во музејот Лувр, успеале да го зголемат бројот на посетители во музејот преку неговата попу­ла­ри­зација. Официјалните податоци покажуваат дека овој музеј во 2018 година бележи поголема посетеност за 25 % во споредба со 2017 година, односно музејот бил посетен од страна на 10,2 милиони посетители (Taylor, 2019).

Турнеите се исто така важен дел од музичкиот туризам бидејќи голем број туристи се решаваат да патуваат со основен мотив – посета на музички концерт.

Според спроведените истражувања, светските статистики по­ка­жуваат дека во моментов најпродаваниот музички стил е хип-хопот со 38 % продажба, потоа следува рок-музиката со 20 %, а понатаму следат другите музички правци. Сепак, податоците од Wall Street Journal (Mc­Intyre, 2018), кои се однесуваат на одржаните концерти и турнеи (прет­ставуваат 80 % од приходите на музичките артисти) покажуваат дека хип-хоп артистите во светски рамки учествуваат со 11 % во тур­неите, за разлика од рок-музиката која учествува со 55 %. Во топ 100 светски турнеи (остварени приходи од пет милијарди американски долари во 2017 година), во првите 10, од хип-хоп артистите се застапени само Бијонсе, Џеј Зи и Бруно Марс.

 

Заклучок

Хип-хоп музиката како дел од хип-хоп културата во последните три децении бележи сѐ поголема популарност во светски рамки. Целта на овој труд е да се направи истражување на бизнис-придобивките од хип-хопот и да се прикаже неговото економско влијание. Во тој кон­текст, опфатена е синергијата на хип-хопот и туризмот. За потребите на трудот, користени се секундарни извори на податоци преку кон­сул­ти­рање на постојната литература од областа на хип-хопот, како и ин­тер­нетот. Прегледот на литературата покажа дека постојат повеќе автори во меѓународни рамки кои публикувале стручна литература поврзана со различните аспекти на хип-хоп културата.

Релевантните светските статистики покажуваат дека нај­про­да­ваниот музички стил во моментов е хип-хопот со 38 % продажба, потоа следува рок-музиката со 20 %, а понатаму се другите музички правци. Од друга страна, кога станува збор за турнеите, хип-хоп артистите во светски рамки учествуваат со 11 %, за разлика од рок-музиката која учествува со 55 %. Богатството на врвните пет хип-хоп артисти во 2019 го­дина изнесувало 2.930 милиони американски долари, а хип-хоп артистот Џеј Зи е првиот претставник на хип-хоп музиката кој создал богатство од една милијарда американски долари.

 

 

Литература:

 

кирилична:

Ковилоски, А. (2014). Создавање на афро-американската култура и уметност. Скопје: Академски печат.

Ковилоски, А., Ковилоски, С. (2005). Аспекти на македонската урбана култура: хип-хоп Македонија. Скопје: Современост.

Ковилоски, С., Ковилоски, А. (2007.) Хип-хоп книга. Скопје: Просветно дело.

Ковилоски, С., Ковилоски, А., Ковилоска, Е. (2008). Хип-хоп речник. Скопје: Современост.

 

латинична:

Alim, S., Ibrahim, A., Pennycook, A., (eds.) (2009.) Global linguistic flows: hip-hop cultures, youth identities, and the politics of language. New York: Routledge.

Bradley, A. (2009.) Book of rhymes: the poetics of hip-hop. New York: Perseus Books Group.

Edwards, P. (2009). How to rap: the art and science of the hip-hop MC. Chicago: Chicago Review Press.

Gibson, C., Connell, J. (2005). Music and Tourism: On the Road Again. Clevedon: Channel View Publications.

Greene, J. (2008). Beyond Money, Cars, and Women: Examining Black Masculinity in Hip-hop Culture. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.

Hall, M., Valentin, A. (2005). Content analysis. Ritchie, B., Burns, P., Palmer, C., (eds.) Tourism research methods: Integrating theory with practice. Oxfordshire: CAB International.

Helbig, A. (2014). Hip-hop Ukraine: music, race, and African migration. Bloomington: Indiana University Press.

Hess, M., (ed.) (2008). Icons of hip-hop: an encyclopedia of the movement, music, and culture. Westport: Greenwood Publishing Group.

Jafari, J., (ed.) (2000). Encyclopedia of tourism. New York: Routledge.

Kato, M. (2007). From Kung Fu to Hip-hop: globalization, revolution, and popular culture. New York: State University of New York Press.

Katz, M. (2012). Groove Music: The Art and Culture of the Hip-Hop DJ. Oxford: Oxford University Press.

Mark Anthony, N., Murray, F., (eds.) (2004). That's the joint: the hip-hop studies reader. New York: Routledge.

McIntyre, H. (2018). These Are The 10 Highest-Grossing Tours of 2018 [Online]. Available at:

 https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2018/12/06/these-are-the-10-highest-grossing-tours-of-2018/#391ff238298f (Accessed: 5.05.2019)

Miller, M. (2013). Religion and Hip-hop. New York: Routledge.

Minestrelli, C. (2017). Australian indigenous hip-hop: the politics of culture, identity, and spirituality. New York: Routledge.

Miszczynski, M., Helbig, A., (eds.) (2017). Hip-hop at Europe’s edge: music, agency, and social change. Bloomington: Indiana University Press.

O'Malley Greenburg, Z. (2019). Hip-Hop’s Next Billionaires: Richest Rappers 2019 [Online]. Available at:

https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#7c94ba952edd (Accessed: 15.06.2019)

Pardue, D. (2008). Ideologies of marginality in Brazilian hip-hop. New York: Palgrave Macmillan.

Porfilio, B., Roychoudhury, D., Gardner, L., (eds.) (2014). See You at the Crossroads: Hip-hop Scholarship at the Intersections. Rotterdam: Sense Publishers.

Price, E. (2006.) Hip-hop culture. Santa Barbara: ABC-CLIO.

Rahn, J. (2002). Painting without permission: hip-hop graffiti subculture. Westport: Greenwood Publishing Group.

Reynolds, S. (2011). Bring the noise: 20 years of writing about hip rock and hip-hop. Berkeley:  Soft Skull Press.

Romero, E. (2012) Free stylin’: how hip-hop changed the fashion industry. Santa Barbara: ABC-CLIO.

Saunders, T. (2015). Cuban underground hip-hop: black thoughts, black revolution, black modernity. Austin: University of Texas Press.

Scarparo, S., Stevenson, M. (2018). Reggae and Hip-hop in Southern Italy: Politics, Languages, and Multiple Marginalities. Cham: Palgrave Macmillan.

Schloss, J. (2009). Foundation: b-boys, b-girls, and hip-hop culture in New York. Oxford: Oxford University Press.

Shah, N. (2018). Hip-Hop Is Huge, but on the Concert Circuit, Rock Is King [Online]. Available at: https://www.wsj.com/articles/rap-is-huge-but-on-the-concert-circuit-rock-is-king-1538575751 (Accessed: 5.05. 2019)

Snell, K., Söderman, J. (2014). Hip-hop within and without the academy. Maryland: Lexington Books.

Stanley, T., (ed.) (2009). Encyclopedia of hip-hop literature. Westport: Greenwood Publishing Group.

Taylor, E. (2019). Beyoncé and Jay-Z Helped the Louvre Museum Set a New World Record [Online]. Available at: https://www.vogue.com/article/beyonce-and-jay-z-helped-the-louvre-museum-set-a-new-world-record (Accessed: 5.05.2019)

UK Music (2017). Wish you were here: The contribution of live music to the UK economy. London: Oxford Economics.

UNWTO (2019). International Tourism Highlights, 2019 Edition. Madrid: UNWTO.