Дејан Методијески. ВТОРИОТ БРАН НА БУГАРСКИОТ ХИП-ХОП: АНАЛИЗА НА МУЗИЧКИТЕ ИЗДАВАЧКИ КУЌИ SNIPER И R'N'B

УДК: 784.011.26:316.7(497.2)”1991/2005”

784.011.26:316.7(497.2)”2005/-”


Автор: Дејан Методијески

Наслов на текстот: ВТОРИОТ БРАН НА БУГАРСКИОТ ХИП-ХОП: АНАЛИЗА НА МУЗИЧКИТЕ ИЗДАВАЧКИ КУЌИ SNIPER И R'N'B 

Јазик на текстот: македонски

Јазик на резимето: англиски

Клучни зборови: хип-хоп, Бугарија, SNIPER, R'N'B.

Број на страни: 57-68


Хип-хоп културата претставува современ феномен кој на глобално ниво своето распространување преку хип-хоп музиката го започнува во из­ми­на­тите три декади. Целта на овој труд е да се направи истражување на хип-хоп културата во Бугарија, преку анализа на дејноста на највлијателните музички из­давачки куќи од почетокот на овој милениум. За потребите на трудот, ко­рис­тени се секундарни извори на податоци преку консултирањето на ре­ле­вант­на литература како и интернетот. Во основа, развојот на бугарскиот хип-хоп можеме да го поделиме на три бранови. Првиот бран ги опфаќа почетоците на бугарскиот хип-хоп. Во трудот е опфатен вториот бран на бугарскиот хип-хоп, прикажан преку издавачката дејност на SNIPER и R'N'B Records. Резултатите од истражувањето покажуваат дека во периодот од 2000 до 2005 година, во Бу­гарија овие две музички издавачки куќи објавиле 24 албуми на различни артисти. Оваа издавачка дејност и продуцирањето на музичките албуми при­до­несува за појава на третиот бран на бугарскиот хип-хоп.



Вовед

Хип-хоп културата е глобален феномен, а хип-хоп музиката со своите влијанија преку многу аспекти придонела во креирањето на современите тенденции на светската музичка сцена. Хип-хоп културата се состои од четири основни елементи и тоа (Terkourafi, 2010; Goldsmith, Dawn, Fonseca, 2019; Aprahamian, 2023): Диџеј (пуштање на музика и скречување на грамофони), Б-бој или брејкденс (специфична форма на танц), МЦ/MC (master of ceremony, господар на церемонијата, реци­ти­ра­ње/рапување) и Графити (цртање на јавни површини со спреј и боја). Постојат и останати елементи на хип-хоп културата како бит­бокс, мода, говор, улично знаење, претприемништво и др. Во глобални рамки, нај­го­лемо влијание во промоцијата на хип-хоп културата има хип-хоп му­зи­ката. Хип-хоп музиката бележи неколку фази во својот ис­то­риски раз­вој кои може да се поделат на три основни: стара школа (период 1970-1992 година), нова школа (период 1992-1998 година) и блинг-блинг ера на хип-хопот од 1998 година па наваму. Прегледот на ли­тературата за потребите на овој труд, покажа дека, постојат голем број автори во ме­ѓународни рамки, кои публикуваат литература по­вр­за­на со раз­лич­ните аспекти на хип-хоп културата (Riggs, 2018; Parks & Cooper, 2022; Nava, 2022).

Хип-хопот како култура која е настаната во средината на 70-тите го­дини од XX век во афроамериканските урбани средини во Сое­ди­не­ти­те Американски Држави, започнува да се распространува и на ос­та­на­ти­те континенти, најпрво во земјите од Европа, потоа Азија, Африка, Австралија и др. Денес, хип-хоп културата е присутна во глобални рам­ки и истата е застапена во скоро сите земји во светот. Најголемото вли­јание на хип-хоп културата се забележува преку популарноста на хип-хоп музиката. За потребите на овој труд ќе биде направен осврт на ис­то­рискиот развој на хип-хопот во Бугарија.

 

Историски развој на бугарскиот хип-хоп

Прегледот на литературата поврзана со хип-хоп културата во Бугарија, покажа дека постојат редица автори кои пишувале на те­ма­тики поврзани со различните аспекти на хип-хоп културата во земјата (Стателова, 1995; Добрева, 2002; Иванова, 2008). Првите почетоци на хип-хоп музиката во Бугарија датираат од средината на 80-те години на XX век, а се поврзуваат со брејкденсот. Една од првите формации кои во тој период се занимавале со брејкденс, а која подоцна прераснала во рап група е групата Динамик. Во 1987 година, артистите Васко Теслата, Иво Тромбона (MC Гинис) и Алескандър ја создаваат групата AVI MC. Во 1988 година ја снимиле песната „Проблеми“[1], која се смета за прва бугарска рап песна. За оваа песна бил направен и видео запис кој се емитувал на Националната телевизија.

Хип-хоп музиката во Бугарија бележи неколку бранови во својот краток историски развој. Главно, тие може да се поделат на три основни бранови: прв бран (период 1991-1997 година), втор бран (период 2000-2005 година) и трет бран или нов бран на хип-хопот од 2005 година па наваму.

 

Прв бран на бугарскиот хип-хоп

По транзицијата на Бугарија кон демократско општество и пазарна економија од  крајот на 1989 година, започнал непречениот влез на западната култура во Бугарија, вклучувајќи ја и хип-хоп музиката. За прв официјален бугарски рап албум се смета албумот „Оцеляват само силните“[2], од групата Рап Нация кој е издаден во 1992 година. Истата година излегува и албумот на рап групата од град Варна - Хамбургер М насловен како Рап купон. Дел од оваа група се Мишо Шамара и DJ Dian Solo. Сепак, хип-хопот стекнува голема популарност во Бугарија со вториот проект на Мишо Шамара, а тоа е рап групата Гумени глави. Нивниот деби албум Квартал № 41 од 1994 година направил вистинска сензација на музичката сцена во Бугарија, а следела и продажба на големи тиражи. Во 1995 година, групата Амнистия од Добрич го издала албумот Беглецът, кој се уште е репер во бугарската рап музика. Во овој период се појавуваат и многу други хип-хоп артисти како Н.И.Ш.Т.О., Другите, Квартални братя, Пържени мъслини, Дървеняци, Dead side и М'глата. Во 1995 година Васко Теслата го организира најголемиот хип-хоп настан во Бугарија до тој момент, наречен „Чудовишта на бу­гар­скиот рап“. Се појавуваат се повеќе рап артисти и се одржуваат хип-хоп концерти и фестивали. Годишен хип-хоп фестивал се одржува во град Разград, каде што во 1997 година се појавува групата Ъпсурт, која по­доц­на станува една од најпоуларните хип-хоп групи во Бугарија. Во овој период, поради појавата на сѐ повеќе артисти кои немаат претходно ис­куство во хип-хоп музиката и кратко се задржуваат на музичката сцена, како и поради брзите економски и општествени промени во земјата, започнува благо опаѓање на хип-хоп музиката во Бугарија.

 

Втор бран на бугарскиот хип-хоп

Во 2000 година, DJ Станчо од групата Динамик ја основа музичката издавачка куќа Sniper Records. Sniper Records го сочинуваат артисти како: Спенс, Слим, Димна завеса, Bobo, Da Drill, DRS, Нокаут, OCG, D-Flow, Квартални Братя,  Skopie via Sofia, DJ UG и др. Првите рап концерти на странски рап артисти во Бугарија се во организација на Sniper Records, како и редица Балкански хип-хоп фестивали. DJ Станчо го издава и списанието „Нокаут“ кое претставува прво списание за хип-хоп музика и култура во Бугарија. Во исто време во Варна, по рас­па­ѓа­ње­то на групата Гумени глави, Мишо Шамара ја продолжува својата ка­риера и ја создава музичката издавачка куќа R'N'B Records со помош на Ванко 1. Во редовите на  R'N'B Records влегуваат хип-хоп артисти како: Конса, Лошите, Бенджамини, Кобака, Дребен G, Иво Малкия и др. Со R'N'B Records се поврзани и различни дополнителни дејности поврзани со хип-хоп, како што се отворање на брендирани R'N'B: дискотека, ка­фуле, продавница, модна линија, списание и др.

Како пандан на непријателството меѓу источниот и западниот брег во САД, се развива конфронтација помеѓу Sniper Records што ја прет­ставува Софија (таканаречениот западен дел) и R'N'B Records што ја претставува Варна (источниот дел на Бугарија). Една од главните причини за расправијата е конфликтот меѓу главните ѕвезди на овие музички издавачки куќи Спенс и Мишо Шамара. Sniper Records и R'N'B Records претставуваат два различни пристапи кон хип-хоп музиката. Од една страна, артистите од Sniper Records се занимаваат со различни теми како што се проблеми со тешки наркотици, декриминализација и упот­ре­ба на лесни дроги, корупција, полициско насилство, алчност, промена на политичкиот систем, елементи на хип-хоп културата како што се цр­та­ње графити, танц и забава, т.е. главно теми кои влијаат на секој­днев­ни­от живот на младите луѓе во големиот град. Од друга страна, ар­тис­ти­те од R'N'B Records се занимаваат со хип-хоп музика каде главните теми кои преовладуваат во нивните песни се парите, моќта, луксузот, жените, автомобилите, пиењето и забавата, лесното живеење и при­ка­жу­вањето на себеси како гангстери.

Надвор од овие две дискографски куќи, позначајни хип-хоп ар­тис­ти од вториот бран на бугарскиот хип-хоп се следните: Ъпсурт, Румъне­ца и Енчев, Устата, Х-team, Колумбиеца и М'глата, 100 кила, Хората от гетото, Ударната група, Лицето, Millioni, Светците, Dr. Pit, Lady B, Ice Cream, KingSize, Хората на изгрева, Играчите, DJ T-Fresh и др. По 2005 година, се распаѓаат двете водечки дискографски куќи, а хип-хопот во Бугарија повторно започнува да ја губи својата по­пу­лар­ност.


Трет бран на бугарскиот хип-хоп

Со крајот на вториот бран, хип-хопот во Бугарија на одреден период продолжил како андерграунд. Главно се дистрибуирале демо верзии од песни и албуми на различни артисти. Како активни хип-хоп артисти од овој период ги издвојуваме: Сарафа, Бате Сашо, Бате Пешо, MD Mannasey (Маната), Second Hand Krew, MD Beddah, DiS (Denyo и Сенсей), Смотан МС (Ndoe од DRS), Shano Crew, Illmate (Wosh MC, Lo­go 5, FARS), RaggaOne и др. По 2010 година, бугарскиот хип-хоп пов­тор­но се здобива со популарност, благодарение на хип-хоп артисти како 100 Кила, Криско, Жлъч, Атила, Wosh Mc, Секта, Керанов, Димчо, Явката ДЛГ, Боро Първи, ECCC, MBT, Бандата на Ръба, Ndoe, Скандау, Young BB Young, Alex P, Pavell & Venci Venc', Гери Никол и др. По 2015 година, во Бугарија се појавуваат претставници на трап музиката. Се појавуваат многу битмејкери, нови, но помали издавачки куќи кои из­да­ва­ат многу албуми, главно во дигитален формат, но и на ЦД, а некои из­данија се на плочи. Со дигитализацијата на музиката, главните плат­фор­ми за промоција на бугарскиот хип-хоп и новите артисти како FYRE, Mom4eto, DJAANY, V:RGO и други се Youtube, Spotify итн.

 

Анализа на дејноста на музичките издавачки куќи Sniper и R'N'B

Во текстот подолу е направен преглед на официјалните изданија на музичките издавачки куќи Sniper и R'N'B Records. За подобра пре­гледност, изданијата се презентирани табеларно, а во прилог се дадени имињата на артистите, насловите на албумите, годината на издавање, како и насловните страни на изданијата.

Од табелата 1, може да се забележи дека во периодот 2000-2005 го­дина, официјалните изданија на музичката издавачка куќа Sniper Re­cords се 12 на број. Од нив, три се во 2001 година, три се во 2002 година, четири се во 2003 година, а две изданија се во 2005 година. Музичкиот опус на Sniper Records вклучува 12 албуми на артисти и групи (Da Drill – 96, единствен албум меѓу изданијата на женски хип-хоп артист), како и три компилациски албуми.

Од табелата 1, може да се забележи дека во периодот 2000-2006 година, официјалните изданија на музичката издавачка куќа R'N'B Re­cor­ds се 12 на број. Од нив, шест се во 2002 година, три се во 2003 го­ди­на, две изданија се во 2004 година, а едно издание е во 2006 година. Му­зич­киот опус на R'N'B Records вклучува 12 албуми на артисти и гру­пи, како и три компилациски албуми.

 

Заклучок

Хип-хоп културата е глобален феномен, а хип-хоп музиката со своите влијанија преку многу аспекти придонела во креирањето на сов­ре­мените тенденции на светската музичка сцена. Најголемото влијание од хип-хоп културата се забележува преку популарноста на хип-хоп му­зи­ката. За потребите на овој труд беше направен осврт на историскиот развој на хип-хопот во Бугарија. Прегледот на литературата поврзана со хип-хоп културата во Бугарија, покажа дека, постојат редица автори кои пишувале на тематики поврзани со различните аспекти на хип-хоп кул­ту­рата во земјата. Хип-хоп музиката во Бугарија бележи неколку бра­но­ви во својот краток историски развој. Главно, овие бранови може да се поделат на три основни: прв бран (период 1991-1997 година), втор бран (период 2000-2005 година) и трет бран или нов бран на хип-хопот од 2005 година па наваму.

За потребите на овој труд, беше направен преглед на офи­ци­јал­ни­те изданија на музичките издавачки куќи Sniper и R'N'B Records како најзначајни претставници на вториот бран на бугарскиот хип-хоп. За подобра прегледност, изданијата се презентирани табеларно, а дадени се во прилог имињата на артистите, насловите на албумите, годината на издавање, како и предните фотографии од омотите на изданијата. Во пе­рио­дот 2000-2005 година, официјалните изданија на музичката из­да­вач­ка куќа Sniper Records се 12 на број. Од нив, три се во 2001 година, три се во 2002 година, четири се во 2003 година, а две изданија се во 2005 година. Музичкиот опус на Sniper Records вклучува 12 албуми на ар­тис­ти и групи, како и три компилациски албуми. Во периодот 2000-2006 го­дина, официјалните изданија на музичката издавачка куќа R'N'B Re­cor­ds се 12 на број. Од нив, шест се во 2002 година, три се во 2003 го­ди­на, две изданија се во 2004 година, а едно издание е во 2006 година. Му­зичкиот опус на R'N'B Records вклучува 12 албуми на артисти и гру­пи, како и три компилациски албуми. Оваа издавачка дејност и про­ду­ци­рањето на музичките албуми придонесува за појава на третиот бран на бугарскиот хип-хоп.

 

 

Литература:

 

кирилична:

Добрева, М. (2002) „Глобален шум или рап и хип-хоп извън Щатите“. Литературен вестник, 12, (33), 7.

Иванова, М. (2008) „Градът и хип-хоп графитите“. Известия на Регио­нален исторически музей – Русе, 13, 102-108.

Стателова, Р. (1995) „Чудовищата на българския рап“. Култура: седмичник за изкуство, култура и публицистика. 23, (9), 8.

 

латинична:

Alim, S., Chang, J., Wong, C. (2023). Freedom moves: hip hop knowledges, pedagogies, and futures. Oakland: University of California Press.

Aprahamian, S. (2023). The birth of breaking: hip hop history from the floor up. New York: Bloomsbury Publishing Inc.

Bailey, J. (2014). Philosophy and Hip Hop: Ruminations on Postmodern Cultural Form. New York: Palgrave Macmillan.

Broome, J., Munson, L. (2020). Hip Hop, Art, and Visual Culture: Con­nec­tions, Influences, and Critical Discussions. Basel: MDPI.

Terkourafi, M. (2010). The Languages of Global Hip Hop. London: Con­tinuum International Publishing Group.

Goldsmith, M., Dawn, U., Fonseca, A. (2019). Hip Hop around the World: An Encyclopedia. Santa Barbara: ABC-CLIO, LLC.

Nava, A. (2022). Street scriptures: between God and hip hop. Chicago: Uni­versity of Chicago Press.

Parks, G., Cooper, F. (2022). Fight the Power: law and policy through hip hop songs. Cambridge: Cambridge University Press.

Riggs, T. (2018). St. James Encyclopedia of Hip Hop Culture. Farmington Hills: Gale, a Cengage Company.


 

 

Фусноти:


[1] https://www.youtube.com/watch?v=VioCEBEWzRY&t=29s (Пристапено на 26.8.2023)

[2] https://www.youtube.com/watch?v=d8uc_nc3YRQ (Пристапено на 26.8.2023)