Сузи Тенева. ТЕКСТОВИТЕ ВО ХИП-ХОПОТ КАКО ОДРАЗ НА ИДЕНТИТЕТОТ НА ПОЕДИНЕЦОТ

УДК: 784.011.26:316.722-027.6


Авторка: Сузи Тенева

Наслов на текстот: ТЕКСТОВИТЕ ВО ХИП-ХОПОТ КАКО ОДРАЗ НА ИДЕНТИТЕТОТ НА ПОЕДИНЕЦОТ

Јазик на текстот: македонски

Јазик на резимето: англиски

Клучни зборови: хип-хоп, лирики, идентитет, личност, вредности

Број на страни: 25-31


Овој текст се занимава со хип-хоп музиката, поточно со текстовите во хип-хопот како одраз на идентитетот на личноста. Притоа се дадени при­мери од хип-хоп артисти, извадоци од нивните песни и албуми. Главната идеја е да се покажат конструктивните и инспиративните идеи како што се од­го­ворноста, лојалноста, доблеста, индивидуалноста, коректноста, стремежот кон знаење и личното усовршување.




Зборот, текстот имаат моќ да направат промени. Промените за­поч­нуваат со зборот. Зборот е еден од суштинските елементи на хип-хоп музиката.

Овој текст посветен на хип-хопот е фундиран на четири столба. Тие столбови се хип-хопот како музика и како култура, потоа со текс­товите во него, понатаму идентитeтот и четвртиот столб, поединецот, односно индивидуата. За сите овие елементи ќе се говори паралелно и поврзано, бидејќи не може строго да се разделат, ќе се говори и накусо, во прилог на иследување на овдешната идеја. Идејата е да се даде едно видување за текстовите, како одраз на идентитетот на поединецот. На почетокот ќе бидат дадени дефиниции, неколку куси определби на главните поими за кои ќе се пишува. Секако, тоа се скусени, згуснати дефиниции, и тоа дефиниции во една поширока смисла.

Да тргнеме од почеток. Хип-хоп е комплексен феномен, бидејќи тој е и култура и уметност, во смисла на тоа дека во себе содржи елементи кои се културолошки (дел од идеите) и елементи кои се чисто уметнички (текстовите и музиката). Овде се говори за една нивна ком­би­нација, односно за една специфична поврзаност. Тенденцијата на при­мерите од текстовите, кои се дадени овде, е да дадат аргументирана илус­трација и поткрепа на тезата за која говорам. Имено, дека текс­то­вите се одраз на идентитетот на поединецот. Она што е воочливо во однос на текстовите е дека темите се слични или доминантно се тие (жи­вот­ни приказни, лични борби, лојалност, дискриминации, избори, из­држ­ливост, доследност), додека пак, начинот на израз варира. Токму на­чинот на израз, односно, како се кажува она што се кажува, го прави артистот оригинален. Овде, главно се говори за хип-хоп текстовите од т.н. Златна ера.

Покрај другите елементи во хип-хоп музиката, песната, траката е еден од нејзините интегрални делови. Што е хип-хоп песната? Накусо, таа е една приказна, едно искуство, преточено во неколку минутен збо­ро­вен и музички израз. Токму затоа што е лична, од почеток носи од­реден степен на оригиналност во себе. Тој текст е одраз на идентитетот на артистот. Природата на текстот може да биде различна во зависност од проблемот, идејата или предметот за кој говори, рецитира или пее хип-хоп артистот. Имаме длабоко лични траки, но имаме и траки кои се фокусираат на односот на поединецот/групата со општеството. И тој однос, без разлика дали е конфликтен, па се говори за некаков вид дискриминација, обесправеност, подреденост или односот е од сосем друга природа, па станува збор за почит, поврзаност и лојалност, е точката од која избликнува инспирацијата. Кога станува збор за однос кој примарно е изграден на доверба, лојалност, посветеност, постојат по­веќе точки на релација и поврзаност. Имено, тоа е поврзаност меѓу по­единци, поврзаност на поединци со одредна група (уметничка, опш­тест­вена и сл.) која гради дел од сопствениот идентитет.

Постојат траки во кои се говори за самиот рап и за тоа каква врска има раперот/раперката со рап музиката. Многу од артистите од Златната ера се и едни од пионерите на хип-хопот, па во своите текстови го­ворат за почетоците, за тоа како тој се втемелува како посебен му­зички правец. Секако, станува збор за еден афирмативен однос за кој се рецитира во рапот ги инспирира/л и ги држи на вистинскиот пат. Тоа е, така да се каже, една пофалба на хип-хопот.

Во траките покрај длабоката сериозност, знае да биде присутен хумор, кој во себе често ја има и намерата да мотивира. Односно на еден хумористичен начин да се научи од грешките, и на начин кој предизвикува смеа, полесно да се надминат проблемите. Тоа е особено ефектно, кога во песните преку хумор, или ако сакаме шега, упатена кон самиот себе, артистот, открива, увидува колку ги осознал и разбрал работите, откога или откако ја увидел наивноста во која добрината често знае да нѐ стави, правејќи нѐ безрезервно добри. Текстовите, како што беше погоре речено, главно се лични приказни, кои се однесуваат на некоја внатрешна или надворешна борба, и групни или општествени случувања. Тоа се реални случувања, објективни состојби и факти, оттука и мотото „be real“. Фокусот на реалноста го гради идентитетот.

Покрај текстот, во хип-хопот говориме и за flow (начинот на израз, ритамот со кој се рецитира, движењата, осцилациите, пред сѐ во изразот), кое всушност е нeразделно од текстот. Токму преку тоа flow, артистот ја прикажува и покажува својата специфична уметничка обоеност во изразот, начинот на експресија, а ова секако гради дел од неговиот идентитет како артист. Текстот и flow-то се неразделно по­вр­за­ни. Колку тоа flow влијае да се изгради артистот како автентичен, може да се увиди ако се постави една хипотетичка ситуација. Значи, хипотетички: повеќе артисти може да рецитираат еден ист текст, на ист инструментал и да звучат различно, но она што ќе ги направи различни и еден од друг препознатливи е нивното flow. Оттука, може да се каже дека варира и видот на изразот. Секој артист, во овој случај рапер, има различен начин на експресија, како вербален (лирскиот сегмент), така не­вербален (движења, гестикулации, пред сѐ во спотовите). Тан­цу­ва­њето е исто така начин на експресија.

Сега преминуваме на вториот елемент од кој е структуриран овој текст, односно идентитетот. Што е идентитетот? Идентитетот и личната обоеност е она по што се препознаваат и изделуваат делата, во овој случај хип-хоп албумите, песните, графитите итн. Идентитетот, меѓу другото, може да се определи како спој на суштински особини и ка­рак­те­ристики по кои личноста се гради и препознава како автентична. Идентитетот е она по што поединецот е препознатлив и оригинален. Може да се говори и за други видови идентитети, но бидејќи текстов се занимава со личноста, ќе се говори за личносен идентитет. Може да се говори за два аспекти на идентитетот, кога се говори за текстовите и музиката. Прво како идентитет кој се поседува, кој е негова (на артистот) сегашност, и второ идентитет кон кој се тежнее. За вториот сегмент може да се говори и кај рецепиентот, кај оној што го слуша рапот, секако имајќи ја предвид поучната страна на приказната.

Овде нема да се занимаваме со различните определби на идентитетот, како на пример, психолошки, политички и др. Потребата да се припаѓа на група не значи дека се нема свој карактер или иден­титет, напротив, може да имплицира еден алтруистички момент. Имено, потребата да му се помогне на другиот, без разлика на кој начин и пред сѐ, потребата од заедништво и припадност. Затоа е оправдано во овој контекст да се говори за колективен идентитет. Тоа може да има една ин­тересна импликација. Имено, делење и верување во исти вредност и на тој начин создавање и креирање музика која е од ист вид. Затоа рецепиентот и е поттикнат или инспириран од одредени артисти и/или групи.

Хип-хоп музиката е одраз и на сензибилитетот и на артистот, но и одраз на сензибилитетот на оној кој одбира тоа да го слуша. Слу­ша­ње­то може да се одреди и како начин на идентификација, но и екс­пресија, израз на индивидуалното. Еден аспект на таа индиви­ду­алност е изборот. Но, тука не се мисли само на идентитетот на оној што пишува или снима, тука се мисли на слушателот. Во хип-хопот, иденти­фи­ка­ци­јата можеби е примарна причина при изборот на она што се слуша и како се слуша, во смисла на тоа како се разбира.

Ова се некои од идентитетските аспекти кои може да се увидат. Хип-хопот опфаќа и индивидуални и колективни сегменти.

Хип-хоп музиката е продуктивна, изобилна, разнолика. Ов­деш­ната намера не е да се направи ретроспективна анализа на сите артисти и албуми, тоа бара многу простор и време. Тука се наведени само некои од артистите и нивните песни и албуми, кои се илустративни за овој текст и за овдешната идеја. Секако, може да се споменат и наведат уште многу други големи артисти и нивните траки и албуми. Идејата е преку текстовите да се претстави сериозноста и личната нота на рап музиката и воопшто, на хип-хоп културата. Ќе дадеме некои примери, секако, за да се потврдат погоре кажаните нешта.

Ќе започнеме со текстовите на Gang Starr и Guru. Како во соло албумите, така и во оние со Gang Starr, кај Guru имаме една ин­те­лек­ту­ална нота. Тој аспект на подучување е присутен во повеќето траки и албуми, започнувајќи Jazzmatazz Volume 1 (An Experimental Fusion of Hip Hop and Jazz), преку Jazzmatazz Volume 2: Тhe New Reality, потоа Jazzmatazz Volume 3: Streetsoul,  па сѐ последните негови албуми. На при­мер траката „Take a Look (At Yourself)“ од албумот Jazzmatazz Vo­lu­me 1 (An Experimental Fusion of Hip Hop and Jazz) од 1993 година, ре­фе­рира на свртеност на човек кон себе, во смисла да се погледне и спознае себе, а што е тоа ако не осознавање и градење на сопствениот идентитет. Во „Take a Look (At Yourself)“, главната идеја е човек да се загледа во се­бе, во сопствената личност, како начин да се разбере и подобри се­бе­си. Потоа во „Count Your Blessings“, трака од Jazzmatazz Volume 2 од 1995 година, се рецитира за благодарноста. Благодарноста е една го­ле­ма вредност во животот. Благодарноста има и морална и духовна димензија во животот воопшто. Благодарноста имплицира скромност, радост, за­до­волство, а тоа гради здрав идентитет. Во хип-хопот постојат многу траки и албуми со ваква подучувачка тематика.

KRS-One e еден од пионерите на хип-хоп музиката. Самата кра­тен­ка на неговото уметничко име укажува на афирмативен став кон знаењето. Во албумот Return of the Boom Bap (1993), во една од траките на почетокот, односно во „Outta Here“ вели: „со слободата доаѓа голема од­говорност“. Овој стих, има една длабока педагошка порака, а секако и етичка и морална поука. Знаењето, е лајт-мотив и на прос­ве­ти­телст­вото, како еден период во историјата на културата. Прос­ве­ти­телството на пиедестал ги става: разумот, знаењето и образованието. Но, знаењето кај него не е само збир од информации и податоци, туку е осоз­навање, свесност кај личноста. Кога личноста (се) гради на здрави ос­нови, опш­теството како збир од такви поединци има тенденција и по­тенцијал да би­де здраво општество. Но, со ова се навлегува и во со­циолошки и кул­туролошки сфери. Она што е маркантно за KRS-One е тоа што не­го­вите текстови се проткаени со многу поуки и пораки од кои може многу да се научи.

Хип-хопот изобилува со креативни артисти кои имаат такви текс­­тови. Секако, овде е невозможно да се направи таква една обемна ана­лиза. Може да се наведат уште многу артисти и групи, кои во своите албуми на директен или индиректен начин говорат за овие теми. Култ­ните групи како: Wu-Tang Clan, Mobb Deep, A Tribe Called Quest, EPMD, De La Soul, потоа соло артисти како Nas, Rakim, 2 Pac и уште мно­гу артисти и групи на различен начин говорат за слични теми кои беа погоре наведени.

Овој текст накусо се осврна на тоа дека хип-хоп музиката, текс­то­вите во неа, меѓу другото, говорат и за идентитетскиот аспект. Лич­ни­те искуства, вредностите, карактерните особини, самодоверба, дис­цип­лина, почит кон себе и другите, сето тоа го гради идентитетскиот мозаик на артистот. Индивидуализмот не треба да се доведува наспроти ал­труизмот, алтруистичката нишка овде добива еден друг начин на про­ја­вување. Имено, индивидуалноста и алтруизмот одат заедно. Луѓето со изградена индивидуалност и идентитет, се свесни за другиот и неговата вредност и затоа ги почитуваат и се грижат за другите. Како што вели Чарлс Тејлор во својата книга Изворите на сепството: „идентитетот и мо­ралот се неразделно поврзани теми.“ (Тејлор, 2013: 15). И нешто по­до­лу во текстот вели: „За да знаете кои сте, морате да бидете ориен­ти­рани во моралниот простор, во просторот во кој се јавуваат прашања за тоа што е добро, што е лошо, што вреди да се прави, а што не вреди...“ (Тејлор, 2013: 46). Така треба и да биде. Човекот најпрво мора да знае кој е, од каде доаѓа и кон што се стреми. Секако, тоа треба да бидат високи, возвишени и чисти вредности. Слушајќи ја хип-хоп музиката, можеме да добиеме увид во една култура, во еден начин на живот.

Овде само фрагментарно се занимававме со одредени идеи и не може сѐ да се опфати, бидејќи тоа бара опсежни студии. Секако, пос­то­јат уште многу артисти, албуми и траки кои во еден ваков текст може да се споменат и анализираат и кои може да бидат инспирација и моти­ва­ција за нови генерации артисти и рецепиенти на хип-хопот.

 

 

Литература:

 

Галенсон, Дејвид В. (2018). Концептуални револуции во уметноста. Скопје: Полица.

Јанкелевич, Владимир. (2013). Музиката и неискажливото. Скопје: Македоника литера.

Караџов, Бошко. (2021). Compendium philosophiae. Скопје: Аз-Буки.

Солунчев, Ристо. (2021). Филозофијата вчера. Скопје: Аксиома.

Тејлор, Чарлс. (2013). Изворите на сепството. Скопје: Или-Или.